Wednesday, May 26, 2010

ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ

ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ യാത്ര പെട്ടന്നുള്ള പ്ലാനിങ് ആയിരുന്നു. ആറുപേരാണ് സംഘത്തില്‍ ഉണ്ടായത്. രാവിലെ തന്നെ നല്ല മഴ, അത്രയും ദിവസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്തും വരട്ടെ എന്ന് കരുതിയുള്ള യാത്ര. അങ്കമാലിയില്‍ രണ്ട് പേര്‍ നേരത്തെ എത്തിയിരുന്നു. 7.10-ഓടെ നമ്മുടെ സ്വന്തം കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി.യില്‍ മൂവാറ്റുപുഴ - തൊടുപുഴ - കാഞ്ഞാര്‍. പെട്ടന്ന് ബസ്സെല്ലാം കിട്ടി. തൊടുപുഴ നിന്ന് മൂലമറ്റം ബസ്സിന് കയറിയാല്‍ കാഞ്ഞാര്‍ സ്റ്റോപ്പിലെത്താം. 9.30-ഓടെ അവിടെ എത്തി. മൂന്നു സഖാക്കള്‍ കൂടി എത്തണം. കാത്തുനില്‍പ്പ്. അവര്‍ ഭക്ഷണം എടുക്കുന്നതിനാല്‍ വൈകുന്നു, രണ്ടുപേര് മൂലമറ്റം ബ്രദേഴ്സാണേ... ജീപ്പ് ഏര്‍പ്പാട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അത് അന്വേഷിക്കാന്‍ അവര്‍ പറഞ്ഞു. ജീപ്പ് സ്റ്റാന്‍ഡിലേയ്ക്ക് ചെല്ലുമ്പോള്‍ തന്നെ മനോജേട്ടന്‍ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഒടുവില്‍ 10-മണിയോടെ അവരെത്തി. ജീപ്പില്‍ മുകളിലേയ്ക്ക്.

ഈ യാത്രയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. ബ്ലോഗില്‍ എഴുതും എന്ന അറിവോടെയുള്ള ആദ്യ യാത്രയാണ് ഇത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ കൂട്ടുകാര്‍ "അനുഭവങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കാന്‍" ഇടയ്ക്കിടെ ഓര്‍മ്മിപ്പിച്ചു!!!
ഇവിടങ്ങളില്‍ പലയിടത്തും "ഭൂമാഫിയ" (ഭാവിയിലെ റിസോര്‍ട്ട് സ്വപ്നം കണ്ട്) സ്ഥലം വാങ്ങിക്കൂട്ടിയിട്ടുണ്ടത്രെ. ഇടയ്ക്ക് പുതിയ വഴികള്‍ ഉണ്ടാക്കുന്നത് ഒന്നുരണ്ടിടത്ത് കണ്ടിരുന്നു
വഴി വാക്കുകള്‍ക്ക് അതീതം. ചിത്രങ്ങള്‍ പറയുന്നില്ലെ? 4x4 ജീപ്പേ ഈ വഴി പോകൂ. കുറെ ദൂരം വരെ സാധാരണ ജീപ്പ് പോകും, അവിടുന്ന് നടന്നാലും മതി. ഇതിലാകുമ്പോ ഏറ്റവും മുകളില്‍ വരെ പോകാം. വണ്ടി ഓടിക്കുന്നത് മനോജേട്ടനാണെങ്കിലും നമുക്കും ഒരു സാഹസികതയൊക്കെ തോന്നും. വഴി നോക്കൂ...
ഞങ്ങള്‍ക്ക് മുന്‍പില്‍ ഒരു ജീപ്പ് മുകളിലേയ്ക്ക് കയറുന്നു.
അങ്ങനെ ഒരിടത്തെത്തി. ഇവിടെയാണ് ഗസ്റ്റ് ഹൌസ് ഉള്ളത്. അത്യാവശ്യം താമസം, ഭക്ഷണം ഏര്‍പ്പാടാക്കാന്‍ പറ്റുമത്രെ. പലരും 'പാര്‍ട്ടി' നടത്താന്‍ രാത്രി ഇവിടെ തങ്ങുന്നതായി റിപ്പോര്‍ട്ട് കിട്ടി.
ദാ, ആ കാണുന്നതാണ് റിസോര്‍ട്ട്. ഗവണ്‍മെന്‍റ് കെട്ടിടം ഇപ്പോ സ്വകാര്യ വ്യക്തിയ്ക്കാണ് നടത്തിപ്പ്. ഞങ്ങള്‍ കയ്യില്‍ ഭക്ഷണമുള്ളതിനാല്‍ അങ്ങോട്ട് തിരിഞ്ഞില്ല.
അങ്ങനെ നിക്കുമ്പൊഴാണ് നമ്മുടെ ചേടത്തിയുടെ വരവ്. ചേടത്തി പറഞ്ഞു,
"ദേ, ആ മലേടെ മോളില് നിന്ന് നോക്ക്യാ ഏഴ് ജില്ലകള് കാണാം..."
നമുക്കൊരു സംശയം ഏത് ഏഴ്?
മറുപടി എത്തി - "എറണാകുളം, കൊച്ചി, കായംകൊളം, ആലപ്പൊഴ..."
പിന്നെ വയര്‍ലസ്സ് സ്റ്റേഷനരികില്‍ നിന്ന് അര മണിക്കൂര്‍ നടന്നാല്‍ 50-പേര്‍ക്ക് നില്‍ക്കാന്‍ കഴിയുന്ന ഒരു ഗുഹയുള്ള വിവരവും ചേടത്തി പറഞ്ഞു.
അവിടെ കുറച്ച് ചുറ്റിയടിച്ചു. ഫോട്ടോ പരീക്ഷണങ്ങള്‍ നടത്തി. പല ഷെയ്പ്പുകളില്‍ ഉള്ള പാറകള്‍ ഈ പരിസരത്ത് ഉണ്ട്. അതൊക്കെ കയറിയിറങ്ങി. നല്ല കാറ്റ് ഇടയ്ക്ക് വീശുന്നുണ്ട്. മഴ ഏതാണ്ട് മാറിയ മട്ടാണ്. ഇതിന് താഴെയുള്ള വഴിയിലൂടെയാണ് ചിറയിലേയ്ക്ക് പോകുക. പക്ഷേ അതിപ്പോ കാണാനൊന്നും ഇല്ലെന്നാണ് പറഞ്ഞത്. എങ്കിലുമെന്ത, ഈ സ്ഥലപ്പേര് തന്നെ ധാരാളം. മുകളിലേയ്ക്ക് ഇനിയുമുണ്ട്. മഴ വന്നാലോ... വേഗം അങ്ങോട്ട്...
പോലീസ് വയര്‍ലസ് സ്റ്റേഷനാണ് ഏറ്റവും മുകളില്‍. ഇതിനരികിലാണ് ഏതാനും മാസം മുന്‍പ് മിന്നലേറ്റ് രണ്ടുപേര്‍ മരിച്ചത്. നമ്മുടെ വാഹനം ഇവിടെ വരെയാണ് എത്തുക. ഞങ്ങള്‍ക്ക് മുന്‍പില്‍ വന്ന മറ്റൊരു ജീപ്പ് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പാട് വര്‍ഷത്തിന്‍റെ 'ചരിത്രം' വഹിക്കുന്ന വയര്‍ലസ്സ് സ്റ്റേഷന്‍.
അതിനരികില്‍ നിന്ന് മുന്നോട്ട് നടന്നു. കോടമഞ്ഞില്‍ മുങ്ങി നില്‍ക്കുന്ന മലനിരകള്‍.
ഞാന്‍ അല്‌പം മുന്‍പ് നടന്നു. കൂടെയുള്ളവര്‍ ദാ, ടവറിനരികില്‍ നില്‍ക്കുന്നു.
ഇതാണ് കാഴ്ച!!! ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ നമുക്ക് തരുന്ന പ്രധാനകാഴ്ച ഈ ഉയരക്കാഴ്ചയാണ്. കോട ഇങ്ങനെ ഒഴുകി നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കും. ഇടയ്ക്ക് വരുന്ന ഒഴിവില്‍ ആണ് നമുക്ക് ദൃശ്യഭംഗി കിട്ടുക.
ഇനിയും മികച്ചത് എന്ന് കരുതി പടങ്ങള്‍ കുറെ എടുത്ത് കൂട്ടി.
ദാ, നമ്മുടെ കൂട്ടുകാര്‍...



കുറച്ച് കൂടെ തെളിച്ചത്തില്‍... മൂന്നാല് പാലങ്ങള്‍ വ്യക്തമായി കാണാം... മലങ്കര ഡാം കാണാമെന്ന് പറയുന്നു. ഏതാണ് ഡാം എന്ന് മനസ്സിലായില്ല.
ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാന ചെടിയാണ് ഈ ഈന്തല്‍. പഴുത്ത ഈന്തലിന് ഒരു കാരപ്പഴത്തിന്‍റെ സ്വാദാണ്.


കോട അങ്ങനെ പറന്ന് നടക്കുകയാണ്...

മലമുകളിലേയ്ക്ക് മഞ്ഞ് കയറി വരുന്നത് നോക്കൂ...



നല്ല ഈന്തല്‍ക്കുല കിട്ടിയ സന്തോഷത്തില്‍...
"ഇത് എന്തിനം ചെടിയാണെന്നറിയാമോ?" പാറയില്‍ കാണുന്ന ഒരിനം ആലിനെ മുന്‍നിര്‍ത്തി ഒരു ചര്‍ച്ച.
ഈന്തലിന്‍റെ പനകള്‍... ഇത് കൊണ്ട് ചൂലുണ്ടാക്കി വില്‍ക്കുമെന്ന് മനോജേട്ടന്‍ പറഞ്ഞിരുന്നു. വരുന്ന വഴിയില്‍ ഒരു വീട്ടില്‍ ഇത് ഉണക്കി കെട്ടി വച്ചിരുന്നു.
ഇവിടുന്ന് കുറെക്കൂടെ നടക്കണം ചേടത്തി പറഞ്ഞ ഗുഹയിലെത്താന്‍. മഴയുടെ മട്ട്, അങ്ങോട്ട് പോകണ്ടെന്ന് വച്ചു. തിരികെ നമ്മുടെ മറ്റ് കൂട്ടുകാര്‍ ഇരിയ്ക്കുന്നിടത്തേയ്ക്ക്. ഭക്ഷണം കാലി ആക്കിയിരിക്കുമോ എന്ന ആശങ്ക ഇല്ലാതില്ല.
ഇടിയപ്പവും കടലക്കറിയും ഈ മഞ്ഞുപുതഞ്ഞ മലയിലിരുന്ന് കഴിയ്ക്കുമ്പോ എന്താ സ്വാദ്!!!
മഴ പതുക്കെ തുടങ്ങി. ഞങ്ങള്‍ കാഴ്ചകള്‍ കണ്ട് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. തിരികെ ജീപ്പിലേയ്ക്ക്.
ജീപ്പിലെത്തി മനോജേട്ടന്‍ ഭക്ഷണം കഴിയ്ക്കാന്‍ വയര്‍ലസ്സ് കെട്ടിടത്തിനരികില്‍ ഇരുന്നു. മഴ തുടങ്ങി. ജീപ്പില്‍ ജിലേബിയാദികളുടെ വിതരണം. പിന്നെ പാട്ടുകള്‍... ഹരി "പറന്ന് പറന്ന് പറന്നു ചെല്ലാന്‍ പറ്റാത്ത കാടുകളില്‍..."
ഞങ്ങളെ എത്തിച്ചു. പിന്നെ ദിവ്യ, ഹേന, ദേവന്‍ എത്ര പാട്ടുകള്‍... ഇടയ്ക്ക് മനോജേട്ടന്‍ തിരിച്ചെത്തി. കുറെ നേരം കുടെ, കോരിച്ചൊരിയുന്ന മഴയില്‍ ജീപ്പില്‍ പാട്ടുമായി അവിടെയിരുന്നു...
ഏതാണ്ട് രണ്ടേകാലോടെ സാവധാനം തിരിച്ചു. മഴ കുറഞ്ഞ് തുടങ്ങിയിരുന്നു.
മലയിറക്കം.
ഇടയ്ക്ക് നിര്‍ത്തി നിര്‍ത്തി പോകാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു കൊച്ചു നീരൊഴുക്കിനെ ഞങ്ങള്‍ വെള്ളച്ചാട്ടമെന്ന് വിളിച്ചു. (അതിന് സന്തോഷായിക്കാണും.) അതിനരികിലായി ഒരു കൊച്ചു വീടും. അവിടെ കുറച്ച് ഫോട്ടോസ്...
അടുത്ത പോയന്‍റ് ചിത്രത്തില്‍ കാണുന്ന പൂവായിരുന്നു. ഒരു ബ്ലോഗിലാണ് ആദ്യം ഈ പൂവിന്‍റെ ചിത്രം കണ്ടത്. അതിനരികിലും മറ്റുമായി വീണ്ടും ഫോട്ടോ സെഷന്‍.
അപ്പോഴാണ് ഞങ്ങള്‍ കമ്മട്ടി എന്ന് വിളിയ്ക്കുന്ന ചെടി അവിടെ കണ്ടത്. അതിന്‍റെ മറ്റിടങ്ങളിലെ പേരറിയാന്‍ ഒരു കൌതുകം. അപ്പച്ചെടി എന്ന് വിളിക്കുമത്രെ. മുറിവിന് ഇത് ഉപയോഗിയ്ക്കും എന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. ദേവന്‍ അതിന്‍റെ കുട്ടിക്കാലത്തെ ഉപയോഗത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ട് പോയി... ഒരു ഡമോണ്‍സ്ട്രേഷന്‍ ക്ലാസ്സ്... ശിഷ്യയുടെ കൌതുകം നോക്കൂ...
അങ്ങനെ ആ ചെ ടിയിലെ ഒടുവിലത്തെ ഇലയും...
നമ്മുടെ മനോജേട്ടന്‍ ആണ്ട്ടോ ഇത്. മൂപ്പര്ടെ ഡ്രൈവിങ് ഉഗ്രന്‍. ഈ കല്ലും മലയുമൊക്കെ 'സ്മൂത്തായി' കയറിയിറങ്ങി.
ഒടുവില്‍ ഒരു ഗ്രൂപ്പ് ഫോട്ടോ...
കാമറയുടെ പണി ഏതാണ്ട് തീര്‍ന്നു...
3.10 ഓടെ താഴെ എത്തി. മൂലമറ്റത്തു നിന്ന് വരുന്ന കൂമ്പാറ(കോഴിക്കോട്) ബസ്സ് ഇപ്പോ എത്തും. ചായ ഉപേക്ഷിച്ചു. മനേജോട്ടനോട് യാത്ര പറഞ്ഞു... ബസ്സെത്തി...

Friday, May 14, 2010

അജന്ത

അജന്ത ഗുഹകള്‍

ഇത്തവണ പരാതികള്‍ ഇല്ലാതാക്കാന്‍ ഉറച്ച് തന്നെ. ബ്ലോഗില്‍ വന്ന കാലം മുതല്‍ കേള്‍ക്കണതാ എഴുത്ത് കുറവ്, കുറച്ച് കൂടെ എഴുതാമായിരുന്നു... എന്നൊക്കെ. ഇപ്പൊ ശരിയാക്കാം. പരാതി തീര്‍ത്തിട്ട് തന്നെ കാര്യം. വിശദമായി ഒരു പോസ്റ്റ് ആലോചിച്ചപ്പോള്‍ ഏത് വേണമെന്ന് അധികമാലോചിക്കേണ്ടി വന്നില്ല. അജന്ത തന്നെ. എഴുത്ത് (ടൈപ്പിങ്) പഠിയ്ക്കും മുന്‍പ് ഒരിയ്ക്കല്‍ ഇവയില്‍ ചില ചിത്രങ്ങള്‍ ഒരു പോസ്റ്റാക്കിയിരുന്നു. അത് ഒഴിവാക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു.
ഞാനും മാഷും കൂടി വര്‍ഷത്തിലൊരിയ്ക്കല്‍ പോകുന്ന യാത്രകളില്‍ 2009 ഡിസംബറില്‍‍ പോയ സ്ഥലമാണ് അജന്ത, എല്ലോറ. ഈ യാത്രകള്‍ ഞങ്ങള്‍ രണ്ടാളുടെ തീരുമാനങ്ങളിലൂടെ ഏത് ഘട്ടത്തിലും മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്താന്‍ പറ്റുന്നതായതിനാല്‍ത്തന്നെ യാത്രയുടെ ഗതി കുറെയൊക്കെ യാത്രയ്ക്കിടെയാണ് നിശ്ചയിക്കപ്പെടുക. ഈ യാത്രയില്‍ നാട്ടില്‍ നിന്ന് പൂനയ്ക്കും തിരിച്ചും റിസര്‍വ് ചെയ്തിരുന്നു. പൂനയില് നിന്ന് ആറുമണിക്കൂറിലധികം ബസ്സ് യാത്രയുണ്ട് ഔറംഗബാദിലേയ്ക്ക്. പൂനയിലെ ശിവാജി നഗര്‍ സ്റ്റാന്‍ഡിലേയ്ക്ക് ഓട്ടോ പിടിച്ച് ​എത്തിയാല്‍ ഏത് സമയത്തും അവിടെ ബസ്സ് കാണും. ട്രെയിനില്‍ അടുത്ത സീറ്റില്‍ ഉണ്ടായിരുന്ന കണ്ണൂര്‍ക്കാരന്‍ സുഹൃത്താണു ആ രാത്രി ഞങ്ങള്‍ക്ക് ബസ്സ് വരെ വഴികാട്ടിയായത്.
രാവിലെ ഒമ്പതരയോടെ ഔറംഗബാദിലെത്തി. കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന മാപ്പ് പരിശോധിച്ച് മടക്കി വച്ചു. വഴി നല്ല പരിചയമുള്ള മട്ടില്‍ മുന്നോട്ട് നടന്നു. പിന്നെ ഓട്ടോ വിളിയ്ക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. അതു വഴി വന്ന ഓട്ടോ കൈ കാണിച്ച് അതില്‍ കയറി ബസ്സ് സ്റ്റാന്ഡിലേയ്ക്ക് വിട്ടോളാന്‍ പറഞ്ഞു. സംസാരത്തില്‍ നിന്ന് ഞങ്ങളെപ്പറ്റി മനസ്സിലാക്കിയ ഡ്രൈവര്‍ മുറി ഏര്‍പ്പാടാക്കിത്തരാമെന്ന് പറഞ്ഞു. വേറൊരുവഴിയും ഇല്ലാത്ത ഞങ്ങള്‍, അവനെ പരീക്ഷിയ്ക്കാനുറച്ചു.ലോഡ്ജിന് മുന്‍പിലെത്തിയപ്പോള്‍ ആശാന്‍ ഒരു ഉപദേശം ഫ്രീയായി തന്നു. (വേണമെങ്കിലെടുക്കാം അല്ലങ്കില് വിട്ടേരെ ​എന്ന മട്ട്). അതിലെ ഒരു കാര്യം ഞങ്ങള്‍ക്കും ശരിയെന്ന് തോന്നി. ടൂര്‍ പാക്കേജില്‍ പോയാല്‍ അവരുടെ സമയത്തിനായിരിയ്ക്കും നമ്മുടെ കാഴ്ചകള്‍. അവന്‍ ഒരു ഓഫര്‍ വച്ചു. ഞങ്ങള്‍ ഒരുദിവസം സ്ഥലം പരിചയമാകും വരെ അവനെ (ഫിറോസ് ഖാന്‍) കൂട്ടാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. റൂം കിട്ടി. ഒരു കന്നടക്കാരനായിരുന്നു കൌണ്ടറില്‍. 'നമ്മള്‍' അയല്‍ക്കാര്‍, തെക്കര് എന്നമട്ടില്‍ സംസാരിച്ച് വാടക ദിവസം 300 എന്ന് ഉറപ്പിച്ചു. റും അത്യാവശ്യം സൌകര്യങ്ങള്‍ ഉള്ളത് തന്നെ. (ഈ വാടകയ്ക്ക് സീസണില്‍ മുറി പ്രതീക്ഷിയ്ക്കരുത്. ഞങ്ങള്‍ ചെന്ന് രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോ ഇവിടെ വാടക 900 ആയി ഉയര്‍ന്നു.)
ആദ്യ ദിവസം ദൌലത്താബാദ്, എല്ലോറ എന്നിവിടങ്ങളില് പോയി. (അത് വേറെ പോസ്റ്റുകളില്).
രണ്ടാം ദിവസവും ഓട്ടോ തന്നെ വരാന്‍ പറഞ്ഞു. അജന്തയ്ക്ക് 124 കിലോമീറ്ററാണു ദൂരം!!! അത്രയും ദൂരം ഓട്ടോയില്‍... ഒരു പരീക്ഷണം തന്നെ. പക്ഷെ നമ്മുടെ ഇഷ്ടത്തിനു നിര്ത്തി നിര്ത്തി പോകാം എന്ന ഗുണമുണ്ടല്ലോ എന്നത് മെച്ചം തന്നെ. രണ്ട് പേര്‍ക്കായി കാറ് വിളിയ്ക്കാന്‍ ഞങ്ങള്‍ രണ്ടാള്‍ക്കും തോന്നില്ല. ഈ സമാനസ്വഭാവം തന്നെയാണ് ഒരുമിച്ചുള്ള യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും ആവശ്യം. രാവിലെ നമ്മുടെ ഖാന് ഔറംഗബാദിലെ തമിഴ് ഹോട്ടലില് നിന്ന് ഇഡ്ഡലി സാമ്പാര് തരാക്കി തന്നു. ഭക്ഷണം ഇഷ്ടമായി. യാത്ര തുടങ്ങി. ഇടയ്ക്ക് വണ്ടിയുടെ കാറ്റ് പരിശോധിയ്ക്കാന്‍ ഒരു കടയില്‍ കയറി. അപ്പോള്‍ അതിലെ കടന്ന് പോയ കാളവണ്ടിക്കൂട്ടമാണ് പിന്നീട് ഈ 'പുറംകാഴ്ചകളു'ടെ തലക്കെട്ടായി മാറിയത്.

രാവിലെ കുഞ്ഞ് കുട്ടി പരാധീനങ്ങളൊക്കെയായി കൃഷിയിടത്തിലേയ്ക്കുള്ള യാത്രയാണ് ഇത്. കേരളത്തില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷിസ്ഥലം ഒരുമിച്ച് ഒരിടത്തും താമസം ഒരുമിച്ച് മറ്റൊരിടത്തും ആണല്ലോ മറ്റ് പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും. സാവധാനം യാത്ര തുടര്‍ന്നു. വഴി കുഴപ്പമില്ലാത്തതായിരുന്നു. നല്ല തണുപ്പാണ്. കാറ്റും പ്രശ്നം തന്നെ. (ഓട്ടോയ്ക്ക് കയറ്റിയിടാന് ഗ്ലാസ്സില്ലല്ലോ!) ഷാളുകൊണ്ട് തലവഴി പുതച്ച് ഒരുവിധത്തില്‍ അങ്ങനെ... തണുപ്പ് കൂടിയപ്പോള്‍ ചായകുടിയ്ക്കാന്‍... പലഹാരങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കുന്ന നാടന് ചായക്കടയില്‍. വടക്കോട്ട് പോയാല്‍ അറിയാമല്ലോ അവര്‍ക്ക് കുറച്ച് ചായ മതി. പക്ഷെ നന്നായിരിയ്ക്കും. എന്തായാലും ഈ തണുപ്പന്‍ യാത്രയില്‍ ചായ ഒരു ഉണര്‍വ്വ നല്കി. ചിത്രത്തില് ഒരു കുട്ടി നില്‍ക്കുന്നത് നോക്കൂ, അവിടുത്തെ ചൂട് അളക്കാന് കഴിയുന്നില്ലെ?
മിയ്ക്കവാറും വരണ്ട പ്രദേശങ്ങള്‍ തന്നെയാണ്. ചിലയിടങ്ങളില്‍ കൃഷി ചെയ്യുന്ന പാടങ്ങള്‍ കാണാം. വലിയ മരങ്ങള്‍ ഇല്ലെന്ന് തന്നെ പറയാം. പിന്നെ വേറെ എങ്ങും നിര്‍ത്തിയില്ല. നേരെ അജന്തയ്ക്ക് . വണ്ടി പാര്‍ക്കിങ് ഏരിയയില്‍ നിര്‍ത്തി. വളരെ വിശാലമായ പാര്‍ക്കിങ് സൌകര്യങ്ങള്‍ ഉണ്ട്. കുറച്ച് നടന്നപ്പോള്‍ സാധനങ്ങള്‍ വില്‍ക്കുന്ന സ്ഥലത്തെത്തി. പര്‍ച്ചേസിങ് തിരിച്ചുവരുമ്പോള്‍, ഇപ്പൊ ചായ. ഫിറോസ് ഖാനും കൂടി. പിന്നെ ഒരു കുപ്പി മാംഗോ ജൂസ്, രണ്ട് പാക്കറ്റ് ബിസ്കറ്റ് എന്നിവ വാങ്ങി. ഇവിടുന്ന് വല്ലതും വാങ്ങാതെ പോയാല്‍ തിരിച്ചെത്തും വരെ ഒന്നും കിട്ടില്ല.
അവിടെ നിന്ന് പുറത്ത് കടക്കുമ്പോള്‍ പ്രകൃതിയോടിണങ്ങിയുള്ള പച്ച ബസ്സുകള്‍ നമ്മെക്കാത്ത് കിടക്കുന്നുണ്ട്. ബാറ്ററിയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിയ്ക്കുന്ന ഈ ബസ്സുകളില്‍ മാത്രമേ ഗുഹകള്‍ക്കരികിലേയ്ക്ക് പോകാന്‍ പറ്റൂ. ഏതാണ്ട് ഏഴ് കിലോമീറ്റര് ദൂരം അവിടെയ്ക്കുണ്ട്. ഏഴു രൂപയാണ് ഒരാള്‍ക്ക് ചാര്‍ജ്ജ്. ബസ്സില്‍ കണ്ടക്ടര് ഉണ്ട്. ടിക്കറ്റ് അതില് എടുത്താല് മതി. പല സ്ഥലങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള യാത്രക്കാര് ഒരാളെക്കണ്ടപ്പോള് മലയാളിയല്ലേ എന്നൊരു സംശയം. ഞങ്ങള്‍ പരസ്പരം നോക്കി. മലയാളി തന്നെ. പരിചയത്തിന് നിന്നില്ല. ഒരാള്‍ കല്ലു കൊണ്ടുള്ള കമ്മലുകള്‍ വില്‍ക്കാനായി കൊണ്ട് പോകുന്നു. ധാരാളം വിദേശികളും സ്വദേശികളും വരുന്ന ഇവിടം നല്ല കച്ചവടം നടക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്. തുടക്കത്തില് പറയുന്ന വില യഥാര്ത്ഥവിലയുടെ പലമടങ്ങ് ആയിരിയ്ക്കുമെന്ന് മാത്രം.
ബസ്സിറങ്ങി ടിക്കറ്റ് കൌണ്ടറിനരികിലേയ്ക്ക് നടക്കുമ്പോള്‍ വഴിയില്‍ വിദേശികള്‍ക്ക് മസാലക്കടല വില്‍ക്കുന്ന കച്ചവടക്കാരന്‍.
ടിക്കറ്റ് കൌണ്ടറില്‍ പുസ്തകങ്ങള്‍ കണ്ട് ചോദിച്ചപ്പോള്‍ അകത്ത് വാങ്ങാം എന്ന് പറഞ്ഞു. ടിക്കറ്റ് എടുത്ത് നടന്നു. ചെറിയ കയറ്റം പടികള്‍ കയറി മുകളിലേയ്ക്ക്. ശബരിമലയിലൊക്കെ ഉള്ളത് പോലെ ആളുകളെ കസേരയില് ഇരുത്തി ചുമന്ന് കൊണ്ട് പോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പടമെടുത്തില്ല, അങ്ങനെ യാത്ര ചെയ്യുന്നവരുടെ അവസ്ഥ... നടന്ന് മുകളിലെത്തിയപ്പോള് ഒന്ന് തിരിഞ്ഞ് നോക്കി, ദൂരെ കാണുന്ന പച്ച മേല്‍ക്കൂരയാണ് ടിക്കറ്റ് കൌണ്ടര്‍.
1983 മുതല് അജന്ത ഗുഹകളെ യുനെസ്കോയുടെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങളില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ മാപ്പില്‍ കാണുന്ന രീതിയിലാണ് അജന്താഗുഹകളുടെ കിടപ്പ്. ഓരോന്നായി കണ്ടിറങ്ങി നടക്കുകയാണ് രീതി. ഇതില്‍ കാണുന്ന പോലെ ഇരുപത്തേഴ് ഗുഹകളാണ് കാണാനുള്ളത്. 1819 ഏപ്രില്‍ 28നു ജോണ്‍ സ്മിത്ത് എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ഉദോഗസ്ഥന്‍ കടുവവേട്ടയ്ക്കിറങ്ങിയപ്പോള്‍ യാദൃശ്ചികമായാണു അത് വരെ മറഞ്ഞ് കിടന്നിരുന്ന ഈ ഗുഹകള്‍ കണ്ടെത്തിയതത്രെ! ഏതാണ്ട് ബി.സി. 2നും എ.ഡി. 5നും ഇടയിലായി പല ഘട്ടങ്ങളില്‍ ആയാണ് ഇവിടുത്തെ നിര്‍മ്മാണങ്ങള്‍ നടന്നിട്ടുള്ളത്. (എങ്ങനെയായാലും 1500ലധികം കൊല്ലത്തെ പഴക്കം!!!) അജന്തയെക്കുറിച്ച് കൂടുതല്‍ വിവരങ്ങള്‍ സര്‍വ്വവിജ്ഞാനകോശത്തില്‍ ഉണ്ട്.
അവിടെയുള്ള ഓഫീസില്‍ നിന്ന് അജന്ത, എല്ലോറ എന്നിവിടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചില പുസ്തകങ്ങള്‍ വാങ്ങി. മാപ്പില്‍ കണ്ട ഗുഹാനിരകളാണ് ദാ, ആ കാണുന്നത്.
ഒന്നാമത്തെ ഗുഹയ്ക്ക് അരികിലെത്തി. തലേന്ന് എല്ലോറയിലെ കൈലാസക്ഷേത്രം കണ്ടിരുന്നതിനാല്‍ പുറത്ത് നിന്ന് കാണുമ്പോള്‍ അത്ഭുതമൊന്നും തോന്നിയില്ല. നിരയായി നില്‍ക്കുന്ന ഈ തൂണുകള്‍ അല്ലാത്ത ഭാഗം കൊത്തിമാറ്റിയിട്ടുള്ളതാണ്. എന്നാല്‍ അതിന്റെ കൃത്യത നോക്കൂ... വിശാലമായ ഈ 'പോര്‍ച്ചു'കള്‍ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. മുകളിലെ 'ബീഡിങ്' അല്പം അടര്‍ന്നതൊഴിച്ച് വേറെ പരിക്കുകള്‍ ഒന്നും തന്നെയില്ല.
അകത്ത് വളരെ വിശാലമാണ്. ശരിയ്ക്ക് കാണുന്നതിനായി ലൈറ്റുകള്‍ ഉണ്ട്. കാമറ ഫ്ളാഷ് ഉപയോഗിയ്ക്കാന്‍ പാടില്ല. മൂറലുകള്‍ക്ക് കേടുപാടുകള്‍ പറ്റാതിരിയ്ക്കാനുള്ള മുന്‍കരുതലാണ് ഇത്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളതും മികച്ചതുമായ ബുദ്ധചിത്രങ്ങള്‍ അജന്താഗുഹകളിലാണ് ഉള്ളത്. ബി.സി. 2നും എ.‍ഡി. 5നും ഇടയില്‍ വരച്ചവയാണ് ഇവ. ബുദ്ധന്‍റെ ജീവിതമാണ് ഈ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രധാന വിഷയം. പദ്മപാണി എ​ന്ന പ്രശസ്തചിത്രമാണ് താഴെ കാണുന്നത്. അവിടെ നല്‍കിയിട്ടുള്ള വെളിച്ചം ചിത്രത്തില്‍ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാന്‍ പറ്റാതെ കിടക്കും. ഈ പെയിന്‍റിങ് വലിയ പരിക്കുകള്‍ പറ്റാതെ നിലനില്‍ക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഒന്നുരണ്ടിടങ്ങളില്‍ അടര്‍ന്ന് പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മുഖമടക്കം രൂപത്തിന് നല്ല വ്യക്തതയുണ്ട്. ഗുഹകളില്‍ തറയിലൊഴികെ മറ്റെല്ലായിടത്തും ചിത്രങ്ങള് രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ ചിത്രങ്ങള്‍ ഫ്രസ്കോ രീതിയില്‍ രചിക്കപ്പെട്ടവയാണെന്നായിരുന്നു ആദ്യകാലങ്ങളില്‍ വിലയിരുത്തപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാല് ഇവ മൂറല്‍ രീതിയില്‍ രചിക്കപ്പെട്ടവയാണെന്ന് ഇക്കാലത്ത് പൊതുവേ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. (മ്യൂറല്‍, ഫ്രസ്കോ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടുതരത്തിലുള്ള ചുമര്‍ച്ചിത്രങ്ങളുണ്ട്. ചുമരിന്മേല്‍ തേക്കുന്ന പശ ഉണങ്ങുന്നതിനു മുന്‍പേ അവയില്‍ ചിത്രം രചിക്കുന്നതിനെ ഫ്രസ്കോ എന്നും പശ ഉണങ്ങിയതിനു ശേഷം ചിത്രം രചിച്ചാല്‍ അത്തരം ചിത്രങ്ങളെ മ്യൂറല്‍ എന്നും വിളിക്കുന്നു.) ഗുഹക്കകം ഇരുട്ടായതിനാല് മിക്ക ചിത്രങ്ങളും പന്തങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിലായിരുന്നു വരച്ചതെന്ന് കരുതുന്നു. ഇതിനുപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചായങ്ങള്‍ ചെടികളിലും ധാതുക്കളിലും നിന്നും നിര്‍മ്മിച്ചതാണ്‌‌.



രണ്ടാമത്തെ ഗുഹയും ചുവര്ച്ചിത്രങ്ങള്‍ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതാണു. ഇവിടെയും മുകളിലും വശങ്ങളിലുമായി നിറയെ ചിത്രങ്ങള്‍ തന്നെ. കൊട്ടാരദൃശ്യങ്ങള്‍, രാജകുമാരിയും പരിചാരകരും, പാട്ടുകാര്‍ തുടങ്ങി ആ കാലഘട്ടത്തിലെ വ്യത്യസ്ത കൊട്ടാരജീവിതചിത്രങ്ങള്‍ ഇവിടെ കാണാം. മേല്‍ഭാഗത്ത് വരച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഡിസൈനുകള്‍ എത്രയും കൃത്യത ഉള്ളതാണ്. അവിടെ ഇത്ര ഭംഗിയില്‍ വരയ്ക്കാനായി ആ കലാകാരന്മാര്‍ എടുത്തിട്ടുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട് ഓര്‍ത്താല്‍ അവര്‍ക്കുമുന്നില്‍ നമിയ്ക്കാതെ വയ്യ...

ഗുഹയ്ക്കകത്ത് പ്രവേശിച്ചാല്‍ ചുറ്റും തൂണുകള്‍ ഉള്ള ഒരു ഹാളാണ് കാണുക. അതിന്‍റെ മേല്ക്കൂരയും ചുമരുകളുമാണ് മുകളിലെ ചിത്രങ്ങളില്‍ കണ്ടത്. ഇതിന്റെ മറുവശം ഒരു മുറിയാണ്. അമ്പലത്തിലെ ശ്രീകോവില് ഒക്കെ പോലെ. അതിനകത്താണ് താഴെ കാണുംവിധമുള്ള ബുദ്ധപ്രതിമകള്‍ ഉള്ളത്.
മറ്റൊരു ഗുഹയിലെ പ്രതിമ നോക്കുക. ഓരോന്നും തമ്മില് വ്യത്യാസങ്ങള്‍ ഉണ്ട്. വാതില്‍പ്പടിയും തൂണുകളും നോക്കുക. അവയിലെ കൊത്തുപണികള്‍ കണ്ടോ. ഇന്ന് മരത്തില്‍ ചെയ്യുന്നതിനേക്കാള് ഭംഗിയിലാണ് ഓരോന്നും ചെയ്തിരിയ്ക്കുന്നത്. ചുവര്‍ച്ചിത്രങ്ങള്‍ കൂടിയാവുമ്പോ... ഞാന്‍ പറയുന്നില്ല...
സംരക്ഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന കാലം മുതലെങ്കിലും യാതൊരു കേടുപാടും വരാതെ നോക്കുന്നുണ്ട്. എത്രയോകാലം മണ്ണ് മൂടി എന്ന വിധത്തില്‍ കിടന്നിട്ടും വലിയ പരിക്കുകളില്ലാതെ നില്ക്കുന്നത് നമുക്ക് അത്ഭുതം തന്നെയാണ്. "പായലേ വിട പൂപ്പലേ വിട... എന്നെന്നേയ്ക്കും വിട." എന്ന് പാടിയിട്ടും നമുക്ക് ഇതിന്‍റെ അയലത്തൊന്നും എത്താന്‍ ഇക്കാലത്ത് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല!!!
ദാ, ഇനിയും മുന്‍പിലങ്ങനെ കിടക്കുകയാണ് ഗുഹകള്‍...
നേരത്തെ പറഞ്ഞ ഹാളിന് ഒരുദാഹരണം നോക്കുക. അതിന്‍റെ ഇടത് ഭാഗത്ത് നിന്ന് അകത്തേയ്ക്കുള്ള വാതില്‍.(ചിത്രത്തില്‍ ഇല്ല). നടുവിലായി വെള്ള വെളിച്ചം കാണുന്നതാണ് ബുദ്ധപ്രതിമയുള്ള മുറി. ഗുഹകള്‍ തമ്മില്‍ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.മുകളില്‍ ഒരു നില കൂടി ഉള്ളതാണ് ഈ ഗുഹ. മുകളില്‍ നിന്ന് പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കാഴ്ച.
മറ്റൊരു ഗുഹയ്ക്കകത്തെ ബുദ്ധന്‍...
വിവിധ മുദ്രകളില്‍ ഉള്ള ബുദ്ധന്മാര്‍ ഒറ്റഭിത്തിയില്‍.
എട്ട്, ഒന്പത് ഗുഹകളുടെ മുന്‍ഭാഗം ഇത്തരത്തിലാണ്.
പിന്തിരിഞ്ഞ് നോക്കി... ഏതാണ്ട് പകുതിയോടടുത്തു. എല്ലാം കണ്ട ശേഷം താഴേയ്ക്ക് ഇറങ്ങാം. എന്നിട്ട് ദാ, ആ കാണുന്ന പാലം പോലെ അതിനിപ്പുറം വേറൊന്നുണ്ട് അതിലൂടെ കടന്ന് അടുത്ത മലയുടെ മുകളിലെത്തണം... ഇതൊന്നും ഇവിടെയെത്തുമ്പോ അറിയില്ല നടന്നങ്ങനെ പോയതാ...
ഇതൊക്കെ കാണുമ്പോള്‍ ആര്‍ക്കും ഉണ്ടാകാവുന്ന ഒരു സംശയം എനിയ്ക്കുമുണ്ടായി, ഇത്രയും ശക്തമായ അടിത്തറയില്‍ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു മതം എങ്ങിനെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയിലെത്തി?
ഇനി ചില ഗുഹകള്‍ നമ്മള്‍ മുന്പ് കണ്ടവയില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. വളരെ ഉയരമുള്ള ഇത്തരം ഗുഹകള്‍ നീളത്തില്‍ ഉള്ളവയാണ്. ഇരുവശവും ഉയരമുളള തൂണുകള്‍ ഇവയ്ക്കുണ്ട്. ഇവയില്‍ മ്യൂറലുകള്‍ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
തൂണുകള്ക്കപ്പുറത്തുള്ള ഭിത്തി ആണ് താഴെയുള്ള ചിത്രത്തില്‍. മരം കൊണ്ട് ചെയ്യുന്നമട്ടിലുള്ള ഭാഗം നോക്കുക, ഭിത്തിയും മേല്ക്കൂരയുമായി ബന്ധിപ്പിയ്ക്കുന്ന ഭാഗം.
തൂണുകളിലെ ചിത്രങ്ങള്‍.


നേരത്തെ കണ്ട മട്ടിലുള്ള ഈ ഗുഹയുടെ അറ്റത്തായിഉള്ള സ്തൂപത്തില്‍ ബുദ്ധരൂപം കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്. തൂണുകള്‍ക്ക് മുകളിലും കൊത്തുപണികള്‍ കാണാം.
തൂണുകളുടെ മുകള്‍ഭാഗം നോക്കുക.
വീണ്ടും തുടക്കത്തില്‍ കണ്ട പോലുള്ള ഗുഹയാണ്.


പിന്തിരിഞ്ഞ് നോക്കി. ഇത്തവണ പകുതിയിലധികം കണ്ട് കഴിഞ്ഞു...
ആളുകള്‍ ഓരോ കൂട്ടങ്ങളായി ഇങ്ങനെ കണ്ടിറങ്ങി നടക്കുന്നു.
ഗുഹയ്ക്കകത്ത് രണ്ട് നിറത്തിലുള്ള വെളിച്ചമാണു നല്കിയിട്ടുള്ളത്.
തൂണുകളിലെ കൊത്തുപണികള്‍... എത്ര സൂക്ഷ്മമാണെന്ന് നോക്കൂ...

പല ഡിസൈനുകള്‍...
ഇനി ഇതൊക്കെ ഗുഹകളാണ്, കല്ല് കൊത്തിമാറ്റിയിരിയ്ക്കുകയാണ്, അല്ലാതെ കെട്ടിപ്പൊക്കിയതല്ല എന്നൊക്കെപ്പറയുമ്പോ വിശ്വാസം വരാത്തവര്‍ നോക്കുക. ഇടയ്ക്ക് നിര്‍ത്തിയ, പണി പൂര്‍ത്തിയാവാത്ത ഒരു ഗുഹയാണ് അടുത്ത ചിത്രത്തില്‍. താഴെ കാണുന്ന കരിങ്കല്‍ പാളികള്‍ കൂടെ അടര്‍ത്തി മാറ്റി വേണം തറ ഫിനിഷ് ചെയ്യാന്‍. പിന്നെ കൊത്തുപണികള്... തൂണുകള്‍ നിര്മ്മിയ്ക്കുകയല്ല, അതല്ലാത്തഭാഗങ്ങള്‍ എടുത്ത് മാറ്റുകയാണ്. ഡാവിഞ്ചി സുന്ദരകലകളുടെ സാങ്കേതികമാര്‍ഗ്ഗങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കി അവയെ സംയോജകകലകള്‍ എന്നും വിയോജകകലകള്‍ എന്നും രണ്ടായി തിരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. (കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്ത് നിര്‍മ്മിക്കുന്നതും ഒഴിവാക്കി നിര്‍മ്മിക്കുന്നതും). പെയിന്‍റിങ്, ക്ലേ മോഡലിങ്, തുന്നല്‍ ഇവയൊക്കെ പോലെ കെട്ടിടം പണിയും സാധാരണ സംയോജക നിര്‍മ്മിതിയാണ്. എന്നാല്‍ ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളെ വിയോജകകലയുടെ മികച്ച മാതൃകയായി കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു പ്രതിമയില്‍ നിന്ന് കലാകാരന്‍ പ്രതിമയല്ലാത്തതെല്ലാം കൊത്തിമാറ്റും പോലെ ഇവിടെ കെട്ടിടമല്ലാത്ത ഭാഗങ്ങളെ മാറ്റുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ശയനബുദ്ധന്‍. പടമെടുക്കാന്‍ ആളുകള്‍ മാറിക്കിട്ടാന്‍ വലിയ പ്രയാസമായിരുന്നു.
ദാ, അവിടെ ഒരാള്‍ പടമെടുക്കുന്നത് കണ്ടോ...
ചുമരിലാകെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശില്പങ്ങള്‍ തന്നെ.
മുന്‍പ് നമ്മള്‍ കണ്ടപോലുള്ള ഒരു ഗുഹ കൂടി. ഇതിലെ നടുവിലുള്ള സ്തൂപം ഏറെ ഉയരമുള്ളതാണ്. മേല്‍ത്തട്ടാണോ, തൂണുകളാണോ, അതോ കൊത്തുപണിയോ ഏതാ മികച്ചത്?
അങ്ങനെ എല്ലാഗുഹകളും നമ്മള്‍ കയറിയിറങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് മുന്നില്‍ക്കാണുന്ന വഴിയിലൂടെ നടക്കുക തന്നെ. ഒരു വിശ്രമസ്ഥലത്താണ് എത്തിയത്. പേരയ്ക്ക വില്ക്കുന്നുണ്ട്. വാങ്ങി. നല്ല മധുരം (പോരും വഴി വാങ്ങിയ മാംഗോ ജ്യൂസ് ഇനിയും പകുതി ഉണ്ട്. ബിസ്ക്കറ്റ് ഒരു പാക്കറ്റും) വിശപ്പ് തോന്നുന്നില്ല. ക്ഷീണവും ഇല്ല. ഞങ്ങള്‍ വിശ്രമിയ്ക്കാനൊന്നും നിന്നില്ല, നടന്നു. ഒരു കമ്മല്‍ വില്‍പ്പനക്കാരന്‍ പുറകെ കൂടി. കല്ലു കൊണ്ടുള്ള കമ്മലുകള്‍, മിതമായ വില - 300 രൂപ!!! വേണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടും കക്ഷി കത്തിച്ചും ഉരച്ചും ക്വാളിറ്റി തെളിയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പുറകെ തന്നെ... ഇടയ്ക്ക് വില കുറയുന്നുണ്ട്. 250 ആയി 200 ആയി 150 ആയി 100 ആയി... അപ്പൊഴേയ്ക്കു പാലത്തിനരികിലെത്തി. അവിടെവരെയാണ് അവന്‍റെ വരവ്. ഒടുവില്‍ ഒറ്റവില കൂടി, 50 രൂപ. ഞങ്ങള്‍ തിരിഞ്ഞു. ഞങ്ങളും ഒറ്റവില 25 രൂപ. അവന്‍ ഉടനെ സാധനം പൊതിഞ്ഞ് കയ്യില്‍ തന്നു!!!
പാലം കടന്ന് അടുത്ത മല കയറാന്‍ തുടങ്ങി. ഇടയ്ക്ക് കല്ലുകള്‍ വില്‍ക്കുന്നവര്‍ ധാരാളം പേര്‍ സമീപിച്ചു. കുറച്ച് കയറിക്കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ എതിരെ കണ്ടത് താഴെ കാണുന്ന ദൃശ്യം,
കുറെക്കൂടെ മുകളിലെത്തിയപ്പോള്‍...

ഇത്രയും ഉയരം വരെയേ ഞങ്ങള്‍ പോയുള്ളു...

ഒരു വശത്തേയ്ക്ക് ചെന്നപ്പോള്‍ കണ്ട ദൃശ്യം. ഇത് സപ്തകുണ്ഡലിനി...

തിരിച്ചിറങ്ങി സാവധാനം നടന്ന് ബസ്സിലേയ്ക്ക്. അവിടെ രണ്ട് കൊറിയക്കാര്‍ക്ക് ഒരുത്തന്‍ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള ചില സാധനങ്ങള്‍ വില്‍ക്കാന്‍ നോക്കുന്നു. അവര്‍ ഒഴിവാക്കിയിട്ടും കക്ഷി പിന്മാറുന്നില്ല. ഒടുവില്‍ അവന്‍ കച്ചവടം നടത്തി, ഞാന്‍ വില നോക്കി, അതില്‍ ഒരാളുടെ കയ്യില്‍ കിടന്ന വാച്ച്! രണ്ട് കൂട്ടരും ചിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ആര് ആരെയാണോ പറ്റിച്ചത്?
ബസ്സിറങ്ങി മുന്‍പ് കണ്ട കടകളില്‍ നിന്ന് സ്വല്പം പര്‍ച്ചേസിങ്ങ്... ചായ... ഫിറോസ് ഖാന്‍ ഞങ്ങളെക്കാത്ത് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. നേരെ തിരിച്ച്. ഒരുപാട് വൈകും മുന്‍പ് താമസസ്ഥലത്തെത്താന്‍.
യാത്രയ്ക്കിടെ ഒരു കോട്ട കണ്ടു. അത് അജന്ത ഗാവ് (അജന്ത ഗ്രാമം) ആണെന്ന് ഫിറോസ് പറഞ്ഞു. വണ്ടി നേരെ അങ്ങോട്ട്. ചുറ്റും കിടങ്ങൊക്കെ ഉള്ള ഒരു കോട്ടയാണ്. പണ്ട് രാജാവ് തന്‍റെ സ്വത്തും ജീവനും സംരക്ഷിയ്ക്കാന്‍ നിര്‍മ്മിച്ച കോട്ടയില്‍ ഇപ്പോ താമസിക്കുന്നത് സൂക്ഷിയ്ക്കാനായി ഒന്നും കൈമുതലായി ഇല്ലാത്ത പാവങ്ങള്‍!!!


നേരമിരുട്ടി.
കാളവണ്ടിക്കുട്ടങ്ങള്‍ തിരികെ പോകുന്നു...
ഞങ്ങള്‍ ഒരു ചായ കൂടെ കുടിച്ചു.
ഏതാണ്ട് എട്ടുമണിയോടെ ലോഡ്ജിലെത്തി...